iui

لقاح آزمایشگاهی (IVF)

لقاح آزمایشگاهی (IVF) شیوه‌ای پزشکی است که در آن سلول تخمک بالغ از زن گرفته می‌شود و با اسپرم مرد در خارج از بدن لقاح می‌یابد و رویان حاصل برای ادامه بارداری طبیعی در رحم همان زن یا زن دیگری کاشته می‌شود.
به گزارش خبرنگار سایت پزشکان بدون مرز ،   (IVF)  مخفف لغت های انگلیسی “باروری در درون بدن انسان” است. اولین بار با این روش در سال ۱۹۷۸ نوزادی را در یک زوج نابارور به دنیا بیاورند. چه کسانی برای انجام این روش انتخاب می شوند؟در ابتدا این روش برای زنانی به کار می رفت که لوله های تخمدانی شان دارای کارآیی لازم برای انتقال تخمک نبود.
ولی امروزه از این روش برای موارد زیادی استفاده می شود. به طور مثال مردانی که دارای اسپرم های کافی برای باروری هستندبا این روش دارای فرزند می شوند.فواید روش IVF: این روش توانسته نوزادان زیادی را چه از زنان نابارور و چه از مردان نابارور به دنیا آورد.
گرچه لقاح مصنوعی با کاشتن تخمک‌های باورشده (تخم‌ها) برای مدت درازی در پرورش حیوانات مورد استفاده بوده است، ‌اولین مورد موفقیت آمیز لقاح آزمایشگاهی در انسان که به تولد یک نوزاد انجامید، بوسیله پاتریک استپتو و آر جی ادوادز در انگلیس در سال 1978 به انجام رسید.
IVF به عنوان یک روش درمان ناباروری تنها هنگامی که مورد نظر قرار می‌گیرد، که ارزیابی دفیق در مورد علت ناباروری در زوج به عمل آمده باشد.
یک گروه از افراد مناسب برای IVF رنانی هستند که دچار انسداد یا فقدان لوله‌های رحم هستند که تخمک را از تخمدان به رحم منتقل می‌کند؛ از گروه‌های دیگر می‌توان به مردانی اشاره کرد که شمار اسپرم آنها پایین است یا زوج‌هایی که ناباوری غیرقابل‌توضیح دارند.
عملیات IVF شامل دریافت تخمک بالغ (که معمولا با مکش با سوزن با هدایت سونوگرافی انجام می‌شود) و قرار دادن تخمک‌ها در محیط کشت در گرمخانه در آزمایشگاه، جمع‌آوری و آماده‌سازی اسپرم و اضافه کردن آن به این محیط کشت است.
لقاح تخمک و اسپرم در آزمایشگاه معمولا در فاصله 12 تا 48 ساعت صورت می‌گیرد. رویا‌ن‌ بالقوه تولید شده در یک محیط رشد قرار داده می‌شود و به طور دوره‌ای زیر نظر قرار می‌گیرد تا مراحل تقسیم به دو سلول، چهار سلول و هشت سلول را بگذراند.
در طول این دوره، مادر هورمون پروژسترون دریافت می‌کند تا پوشش داخلی رحم او برای کاشتن رویان آماده شود. رویان که در این مرحله به آن “بلاستوسییست” می‌گویند، از طریق دهانه رحم به درون رحم آزاد می‌شود. در طی یک دوره سه و نیم‌روزه این بلاستوسیست درون محیط داخلی رحم شناور به نظر می‌ر‌سد. اگر عمل موفقیت آمیز باشد، رویان بالاخره در دیواره رحم کاشته می‌شود و بارداری رخ می‌دهد.
هر مرحله IVF ممکن است دچار مشکلاتی شود، اما حساس‌ترین و مشکل‌‌سازترین مرحله، مرحله کاشته‌شدن موفقیت‌آمیز رویان وارد شده به رحم است.
یک توضیح ممکن است این باشد سلول تخم در آزمایشگاه با سرعت کمتری نسبت به سلول تخم درون بدن رشد می‌کند، و همچنین رشد تخم در آزمایشگاه و رشد بافت پوششی رحم مانند باروری طبیعی به طور دقیق هماهنگ‌شده نیست.
فرآيند لقاح
در وضعيت طبيعي، از بين چند صد اسپرم مرد كه به تخمك زن مي رسند فقط يكي از آنها مي تواند بطور موفقيت اميز تخمك را بارور كند. از تركيب تخمك بالغ و اسپرم زنده يك موجود جديد به نام تخم بوجود مي آيد.
اسپرم بايد داراي تحرك و انرژي كافي باشد تا بتواند خود را از ناحيه واژن به لوله رحم و در نهايت به تخمك زن برساند. سپس از لايه هاي اطراف تخمك عبور كرده و به داخل تخمك نفوذ نموده تا عمل لقاح يا باروري صورت گيرد. در نهايت ، جنين تشكيل ميشود كه به دو سلول تقسيم ميگردد و سريعا اين سلولها به طرف رحم حركت مي كنند كه حدود 3-5 روز طول مي كشد و معمولا روز ششم لانه گزيني انجام و پس از گذشت 9 ماه نوزاد متولد مي شود.
مشكل ناباروري
قبل از اينكه نگران ناباروري خود باشيد، بايد بدانيد كه در يك سيكل طبيعي احتمال حاملگي موفق حتي با وجود فعاليت جنسي روزانه فقط 25/0 مي باشد كه به آن ميزان باروري گويند و بيانگر قدرت باروري يك زوج است.
تعريف ناباروري
هر گاه يك زوج با وجود تلاش براي حاملگي با داشتن مقاربت كافي در عرض يكسال ( بدون استفاده از روش جلوگيري) حامله نشوند ، به آنها زوج نابارور گويند.
شانس حاملگي
شانس حاملگي به عوامل متعدد بستگي دارد از جمله:
– سن زن، دفعات مقاربت ( نزديكي) و زمان آن ( حوالي دوره تخمك گذاري زن)
-با افزايش سن زن ، تعداد تخمك و كيفيت آن كاهش مي يابد.
-هر چه تعداد دفعات مقاربت در زمان تخمك گذاري بيشتر باشد شانس حاملگي افزايش مي يابد هر چه طول دوره نازايي افراد بيشتر باشد شانس موفقيت درمان كمتر است . به همين دليل بيماران نابارور بايد هر چه سريعتر به پزشك متخصص جهت درمان مراجعه كنند.
چنانچه نازايي بيش از سه سال به طول بيانجامد از نوع طولاني خوانده مي شود.

iui

بیماری‌های سیستمیک و چاقی

گرچه پیش از انجام آی‌وی‌اف، بررسی‌های کلینیکی و تخصصی از نظر سلامت جسمی یک خانم صورت می‌گیرد، اما باید توجه داشت که وجود برخی بیماری‌های متابولیکی مانند دیابت، چاقی و کم‌کاری تیروئید در بروز اختلالات چه در بارداری‌های طبیعی و چه در آی‌وی‌اف موثر است.

بعلاوه بروز چاقی، لاغری بیش از حد، رژیم‌های سخت و استرس‌های شدید با اختلالاتی که در تخمک‌گذاری‌های طبیعی ایجاد می‌کند در سیکل آی‌وی‌اف نیز می‌تواند مشکل به‌وجود آورد. ولی نداشتن استراحت مطلق  بر خلاف تصور بسیاری از افراد در شکست آی‌وی‌اف،موثر نیست. البته بهتر است پس از انجام آی‌وی‌اف ازاسترس های روانی و فعالیت فیزیکی سنگین و همچنین انجام سفر به مناطق دوردست به دلیل اثرات ناشی از تغییرات آب و هوا و عوارض ناشی از عمل IVF که گاهی منجر به مراجعه به پزشک می شود.

گاهی زوجین با شکست مراحل اول یا دوم آی‌وی‌ف به دلیل هزینه‌های سنگین انجام این روش از تکرار مجدد آن انصراف می‌دهند و در نتیجه به موفقیت نهایی از انجام این روش دست نمی‌یابند. از سوی دیگر باید توجه داشته باشید که ادامه بارداری بدون مشکل تا سه ماهگی در پی انجام آی‌وی‌اف، به معنای موفقیت آی‌وی‌اف است و هر مشکلی برای باردار و جنین‌اش پس از این مقطع از بارداری اتفاق بیفتد به مراحل انجام شده در آی‌وی‌اف مربوط نمی‌شود.

iui

چرا باید تخمک‌ها جوان باشند

برخی باورهای درست و اشتباه وجود دارد که شکست یا موفقیت آی‌وی‌اف را توجیه می‌کند. از اصلی‌ترین باورهای درستی که در موفقیت یا شکست آی‌وی‌اف موثر است، عامل سن است. در واقع، ازبین همه عوامل دخیل در موفقیت آی‌وی‌اف، سن تخمک از همه مهم‌تر است که تقریبا معادل سن تخمدان یا سن خانم است. بر همین اساس، با افزایش سن، هم میزان حاملگی طبیعی و هم حاملگی به‌دنبال آی‌وی‌اف کاهش می‌یابد.

اولین و مهم‌ترین رکن حاملگی این است که تخمک یا تخمک‌های مناسب وجود داشته باشد. مناسب بودن تخمک هم به تعداد کافی و خوب بودن کیفیت تخمک‌ها بستگی دارد. هر خانمی با تعداد مشخصی تخمک زاده می‌شود و همچنان‌که سنش بالا می‌رود، در هر ماه تعدادی از این تخمک‌ها را از دست می‌دهد و از کیفیت تخمک‌هایش نیز کاسته می‌شود. به همین دلیل چه در حاملگی‌های طبیعی و چه از طریق آی‌وی‌اف هرچه زن جوان‌تر باشد احتمال حامله شدن و تولد نوزاد زنده در وی بیشتر است. حتی در مورد تخمک اهدایی نیز این موضوع صادق است یعنی میزان موفقیت حاملگی بستگی زیادی به سن اهداکننده تخمک دارد. جالب است بدانید که بررسی‌ها نشان داده است احتمال حامله شدن یک خانم با آی‌وی‌اف در سی‌وپنج سالگی حدود ۳۲ درصد است و نزدیک چهل سالگی و بالاتر به ۱۶ درصد و حتی کمتر از ان می‌رسد.

گاهی مردم به اشتباه شکست آی‌وی‌اف را صرفا مربوط به خانم می‌دانند در حالی که در برخی موارد اسپرم از نظر ژنتیکی مشکل دارد، حتی ممکن است طی آزمایش‌های اولیه نیز به آن پی برده نشود. آسیب به دی‌ان‌ای اسپرم نیز ممکن است در اثر تماس با مواد شیمیایی و همچنین استفاده از دخانیات ایجاد شود. بی‌شک بارور شدن تخمک با یک اسپرم غیرطبیعی نیز به تشکیل یک جنین غیرطبیعی منجر می‌شود و موجبات شکست آی‌وی‌اف و یا سقط  را فراهم می‌آورد.

در صورت مختومه بودن مسئله باروری به هر دلیلی:

فرزند خواندگی یکی از روشهای درمان نازایی است که در ترمیم اسیب های روانی زوجین موثر می باشد.

iui

سندرم فعال شدن شدید تخمدانها یا OHSS

تجویز داروهای تخمک گذاری چه از یک قرص ساده مثل کلومیفن ولتروزول گرفته تا داروهای پیچیده تر وبا میزان بالاتر در سیکلهای آی وی اف ممکن است باعث شوند که در خانم تعداد زیادتر از لزوم تخمک تولید شود.تعیین اینکه کدام بیمار دچار این عوارض می شود قبل از تجویز داروها ممکن نیست؛ دربیماران با سیکلهای نامنظم پریودی واصطلاحا” پی سی او(PCO) ،بیماران لاغرتر،سیکلهای با نیاز به داروی بیشتر برای رسیدن به تخمکهای با تعداد مناسب ودر افراد با سابقه قبلی بروز این عوارض، شانس بروز بالاتر خواهد بود. در این موارد با توجه به شدت بیماری ،علایم زیر دیده می شوند:نفخ،حالت تهوع واستفراغ، بی اشتهایی ،درد شکم،تجمع مایع درشکم، کاهش حجم ادرار وتنگی نفس

انجام ناموفق آی‌وی‌اف به‌عنوان یک روش پرهزینه و زمان‌بر در درمان ناباروری، بار منفی روانی و عاطفی زیادی را به زوجین، بویژه خانم‌ها تحمیل می‌کند.

در واقع، یکی از مشکل‌ترین کارهای تیم انجام‌دهنده آی‌وی‌اف، مشاوره دادن به بیماران پس از یک دوره ناموفق آی‌وی‌اف است. البته باید دانست که باوجود تحقیقات و پیشرفت‌های بسیاری که تاکنون در دنیا و نیز کشور ما در زمینه باروری و لقاح آزمایشگاهی صورت گرفته است همچنان، میزان موفقیت آی‌وی‌اف، خیلی بالا نیست و در بهترین شرایط فقط ۲۰ تا ۲۵ درصد است.

اما برای این که یک حاملگی موفق به دنبال آی‌وی‌اف اتفاق بیفتد چه شرایطی باید مهیا باشد؟

لازم است دست‌کم سه عامل وجود داشته باشد تا آی‌وی‌اف با موفقیت همراه شود؛ تخمک سالم، اسپرم سالم و رحم و لوله‌های رحمی سالم که اجازه عبور اسپرم و رسیدن آن را به تخمک بدهد. اما نکته بسیار مهمی که در کنار این عوامل جسمی برای موفقیت در آی‌وی‌اف ضروری است داشتن آمادگی روحی و صبر و حوصله برای طی کردن یک پروسه درمانی تقریبا طولانی است. چرا که در بسیاری موارد، زوج‌ها پس از شکست یک مرحله از آی‌وی‌اف که بین یک تا دو ماه به طول می‌انجامد از تکرار مجدد آن سرباز می‌زنند و به همین دلیل به نتیجه مطلوبی از انجام آی‌وی‌اف دست نمی‌یابند.